Terug naar het overzicht.

Doorkijkje naar de haven, Claude Monet.
Henri Matisse; Doorkijkje naar de haven

De kunst van het Expressionisme.

Bij Vincent van Gogh en (bijvoorbeeld) Edward Munch zagen we het al aangekondigd. Het expressionisme is de naam van een stroming in de kunst - die in tegenstelling tot het impressionisme - de weergave van het waargenomene verwerpt en zich richt op het weergeven van het innerlijk (het geestelijk leven) op een subjectieve manier.
De buitenkant doet er niet toe. Hoe het eruitziet maakt niet uit, wat belangrijk is wat je er bij voelt.
In Duitsland en Frankrijk gebeurde dat vrijwel tegelijkertijd. In Frankrijk ging het wat onopvallender en langzamer. Er werden in het impressionisme ook al veel felle kleuren gebruikt, dus het viel niet zo op. De kunstenaars moesten bovendien zelf op zoek naar allerlei interessante dingen; het ging daardoor wat langzamer. In Duitsland waren grote musea met kunst uit Afrika, waar de nieuwe kunstenaars diep van onder de indruk waren. De kunst uit de koloniën stond er uitgebreid geëxposeerd. Voeg daarbij de diepe wens om meer gevoelsmatig te schilderen en ook de gespannen politieke situatie tegen 1910. De kunstenaars konden er niet omheen.
Het werk laat zich duidelijk herkennen:
Kleur als drager van de emotie.
maar ook:

• subjectieve, persoonlijke expressie
• stevige, soms agressieve penseelstreken
• bewegende en bewogen vormen
• dynamisch
• energieke lijnvoering
• emotionele stijl


De Fauves in Frankrijk hadden hun voorgeschiedenis mee; felle kleuren en een losse toets waren al decennia normaal, ook bij de galeriën. Maar die harde kleuren en het gebrek aan ruimte werd hen niet in dank afgenomen. Niet registreren maar beleven!
Bonnard - De koffie - 1914
André Derain - portret Matisse - 1905
Raoul Dufy - Odalisque - 1928
Pierre Bonnard; de koffie; 1914 André Derain; portret
 van Matisse; 1905
Raoul Dufy; Odalisque; 1928
Behalve de algemene kenmerken van de Expressionisten herken je de fauvisten vooral aan het gebruik van onvermengde kleuren,  vormvereenvoudiging,  grote kleurvlakken, felle kleurcontrastenen een heftige vrij ruwe lijnvoering.
Daarnaast maken ze bijna geen toonovergangen tussen de diverse vlaken van ongeveer dezelfde kleur, gebruiken ze geen perspectief (diepte, weet je nog). Wel zijn er gewoon overlappingen te zien. Maar klassiek perspectief: nee, daar deden ze niet aan.

De Duitse Expressionisten zijn grofweg in twee groepen te delen. 'Die Brücke' en 'Der blauwe Reiter'. Die Brücke meer sociaal bewogen, Die blauwe Reiter meer voor de vrije kunst. je kunt ze redelijk gemakkelijk uit elkaar houden:
Die Brücke herken je aan:
expressief lijngebruik en agressieve vervormingen. Ze tonen ook een afkeer van zelfvoldane en hypocriete burgerij;
ze willen de burgerij wakker schudden.Ze gebruiken felle, niet natuurlijke kleuren en disharmonische kleurencombinaties. (de kleuren vloeken) Er is veel grafisch werk, o.a. houtsnedes (geïnspireerd op Japanse houtsneden) van hen bewaard. ze lieten zich zoals al eerder gezegd inspireren door Afrikaanse kunst., volkskunst en muziek. De Afrikaanse kunst vonden ze indrukwekkend omdat het zo puur is, zo niet vervuild door invloeden uit deze verloederde maatschappij. Ze gebruikten niet dezelfde betekenissen, maar realiseerden zich dat de vormen indruk maakten door hun directheid en expressiviteit.


E.L.Kirchner, Nachtleven
K.SChmidt-Rottluff; Opkomende maan.
Käthe Kollwitz, Hunger!
E.L. Kirchner, Nachtleven. K. Schmidt-Rottluff, Opkomende maan. Käthe Kollwitz, Hunger!

De leden van Der blauwe Reiter waren veel minder maatschappijbetrokken. Ze kwamen uit rijkere families, hadden minder geldzorgen, en leefden meer voor de kunst. De vrije kunst wel te verstaan. zij maakten - niet gehinderd door maatschappelijke veranderingen - de stap naar abstracte kunst. hieronder zie je drie werken van Wassily Kandinsky. Langzamerhand laat hij de figuratie (dherkenbare voorstelling) los. Het werk wordt er niet minder expressief van!

Wallily kandinsky, Impressie 3 (concert), 1911 Wassily Kandinsky, Studie voor compositie 2, 1910 Wassily Kandinsky, compositie 2
Wassily Kandinsky, Impressie 3 (concert), 1911 Wassily Kandinsky, schets voor compostitie 2, 1910 Wassily kandinsky, Compostitie 2.


Het werk van Der blauwe Reiter is gemakkelijk als expressief werk te herkennen. Als je het wilt onderscheiden van de andere expressionisten, dan kun je constateren dat ze compositie-experimenten doen, dat ze echt improviseren en de schilderkunst tot een spel van kleuren en vormen maken. Verder zijn er kubistische invloeden te zien en dus vanaf 1911 abstracte schilderijen. Daarmee hebben ze een absolute primeur!

Op digischool is ook één en ander te zien van Kandinsky:

Terug naar het overzicht.